Badania architektoniczne

Badania architektoniczne – cel, zakres i znaczenie

Badania architektoniczne zabytków pozwalają rozpoznać historię budowlaną obiektu, ustalić jego fazy przekształceń i wskazać, które elementy stanowią substancję autentyczną. Są jedną z najważniejszych podstaw odpowiedzialnego projektowania przy zabytku – szczególnie przed remontem, adaptacją, rozbudową, zmianą funkcji lub przygotowaniem dokumentacji do uzgodnień konserwatorskich.

Wykonujemy badania architektoniczne obiektów zabytkowych na terenie całej Polski. Pracujemy w zespole łączącym kompetencje historyka architektury, konserwatora zabytków i architekta.

Czym są badania architektoniczne?

Badania architektoniczne to specjalistyczne rozpoznanie historyczno-budowlane obiektu. Ich celem jest odpowiedź na pytania:

• kiedy powstał obiekt i jego poszczególne części,
• jak budynek był rozbudowywany, przebudowywany i adaptowany,
• które elementy są pierwotne, wtórne lub współczesne,
• jak zmieniał się układ funkcjonalny i przestrzenny,
• gdzie możliwa jest ingerencja projektowa, a które elementy wymagają szczególnej ochrony.

W odróżnieniu od inwentaryzacji architektonicznej, która dokumentuje stan istniejący, badania architektoniczne interpretują historię budowlaną obiektu. Łączą obserwacje in situ, analizę źródeł, odkrywki badawcze i dokumentację graficzną, aby przełożyć rozpoznanie zabytku na konkretne wnioski projektowe.

Zakres badań architektonicznych

Zakres opracowania dobieramy do typu obiektu, celu inwestycji i wymagań postępowania. Może obejmować:

Kwerendę archiwalną i ikonograficzną

Analizujemy archiwalia, mapy, plany, fotografie, projekty, akta budowlane, źródła drukowane i literaturę przedmiotu.

Rozpoznanie in situ

Wykonujemy oględziny obiektu, dokumentację fotograficzną, analizę murów, sklepień, stropów, więźby dachowej, otworów, przemurowań, śladów dobudów, zamurowań i wcześniejszych przekształceń.

Analiza konstrukcji i techniki budowlanej

W przypadku budowli drewnianych, więźb dachowych oraz obiektów o złożonej historii przekształceń badania obejmują również analizę techniki budowlanej: ustroju konstrukcyjnego, złącz ciesielskich, znaków montażowych, śladów obróbki drewna, wtórnego użycia elementów oraz relacji między konstrukcją murowaną i drewnianą. Pozwala to opracować rozwarstwienie chronologiczne obiektu i wskazać, które elementy należą do poszczególnych faz budowlanych.

Odkrywki badawcze

W uzasadnionych miejscach prowadzimy kontrolowane odsłonięcia, które pozwalają rozpoznać strukturę muru, relacje między fazami budowlanymi, charakter zapraw i układ historycznych warstw.

Opracowanie graficzne

Wyniki badań nanosimy na rzuty, przekroje i elewacje. W razie potrzeby korzystamy z inwentaryzacji architektonicznej, ortofotografii, fotogrametrii lub skaningu laserowego 3D jako podstawy dokumentacyjnej.

Analizy specjalistyczne
Jeżeli wymaga tego obiekt, współpracujemy ze specjalistami w zakresie dendrochronologii, analiz zapraw, badań materiałowych lub badań archeologicznych.

Cel badań architektonicznych

Badania architektoniczne są szczególnie potrzebne, gdy planowane są:

• remont, adaptacja lub rozbudowa zabytku,
• zmiana sposobu użytkowania obiektu,
• prace projektowe przy budynku wpisanym do rejestru zabytków lub ujętym w ewidencji,
• przygotowanie wniosku o pozwolenie konserwatorskie,
• uzupełnienie dokumentacji na wezwanie WKZ,
• rekonstrukcja utraconych elementów,
• opracowanie programu prac konserwatorskich,
• wniosek o dotację na prace przy zabytku,
• postępowanie dotyczące wpisu do rejestru zabytków lub ustalenia zakresu ochrony.

W przypadku zabytków wpisanych do rejestru zakres działań przy obiekcie może wymagać pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Badania architektoniczne pomagają przygotować dokumentację w sposób czytelny dla organu i ograniczyć ryzyko uzupełnień formalnych lub merytorycznych.

Znaczenie badań dla ochrony zabytków

Dobrze wykonane badania architektoniczne:

• ograniczają ryzyko błędnych decyzji projektowych,
• wskazują, które elementy zabytku należy zachować,
• pomagają określić dopuszczalny zakres ingerencji,
• wzmacniają argumentację w rozmowach z organem konserwatorskim,
• zmniejszają ryzyko kosztownych zmian w trakcie robót,
• porządkują wiedzę potrzebną do wniosku o dotację,
• ułatwiają przygotowanie projektu zgodnego z wartościami obiektu.

Co zawiera dokumentacja z badań?

Efektem prac jest opracowanie pisemno-graficzne, które może zawierać:

• opis metodyki badań,
• wykaz źródeł i materiałów archiwalnych,
• dokumentację odkrywek i obserwacji,
• syntetyczną historię obiektu,
• analizę faz budowlanych,
• mapy faz na rzutach, przekrojach i elewacjach,
• identyfikację elementów autentycznych, wtórnych i współczesnych,
• analizę przekształceń funkcjonalnych,
• wnioski konserwatorskie,
• rekomendacje do projektu, programu prac lub dalszych badań.

Tak przygotowana dokumentacja może stanowić podstawę do projektowania, uzgodnień konserwatorskich, programu prac konserwatorskich, wniosku dotacyjnego lub postępowania administracyjnego.

 Pracujemy dla:

• inwestorów i deweloperów,
• biur projektowych i architektów,
• parafii i diecezji,
• samorządów,
• właścicieli prywatnych zabytków,
• muzeów i instytucji kultury,
• podmiotów przygotowujących wnioski o wpis do rejestru zabytków lub dokumentację dotacyjną.

 Badania architektoniczne zabytków – cała Polska

Wykonujemy badania architektoniczne kamienic, dworów, pałaców, kościołów, klasztorów, budynków użyteczności publicznej, obiektów poprzemysłowych, infrastrukturalnych i modernistycznych. Działamy na terenie całej Polski, dobierając zakres opracowania do celu inwestycji, wymagań urzędu i stanu zachowania obiektu.